.
2026 වසර ධනපති ලෝකයට විශේෂ වසරක් වී ඇත. ඒයට හේතුව වනුයේ ධනපති ක්රමයේ වර්ධනයට පදනම දැමූ කරුණු තුනක් නිසාය. මීට වසර 250 කට පෙර, ඒනම් 1776 වසර තුළ නූතන ලෝකය නව ගමන් මඟකට යොමු කළ විප්ලව තුනක් නිසාය. පළමුව, ඇඩම් ස්මිත්ගේ An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations (ජාතීන්ගේ ධනයේ ස්වභාවය හා හේතු පිළිබඳ විමර්ශනය) කෘතිය ප්රකාශයට පත් වීමත් සමඟ, පසුව නූතන සමාජයේ සංවිධානමය තර්කය බවට පත් වූ ආර්ථික විද්යාව නම් විධිමත් ශාස්ත්රීය විෂයයට පදනම තැබුණි.
දෙවනුව, නිදහස් ප්රකාශනය (Declaration of Independence) මඟින් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය බිහි වූ අතර, ප්රජාතන්ත්රවාදය නූතන යුගයේ දේශපාලනික පරමාදර්ශය බවට උසස් කෙරිණි.
තෙවනුව, කාර්මික විප්ලවය ජේම්ස් වොට්ගේ වාෂ්ප යන්ත්රය වැනි යන්ත්රෝපකරණ මඟින් මිනිස් ශ්රමය ප්රතිස්ථාපනය කිරීමට ආරම්භ කළ අතර, තාක්ෂණයේ බලය ඔස්සේ මනුෂ්ය වර්ගයා වඩාත් සූක්ෂම ලෙස සූරාකෑමට පදනම වැටුණි. මෙලෙස ලෝක කම්කරු පංතිය හා පීඩිත ජනතාව සූරාකෑමේ වසර 250 ඉතිහාසය සැමරීමට මෙම දිනවල යුරෝපීය සහ ඇමරිකානු ධනපති පාලකයන් එක්වී ඇත.
ඒහෙත් පසුගිය වසර 250 තුළ නූතන ප්රජාතන්ත්රවාදය, මානව හිමිකම් සහ ආර්ථික සංවර්ධනය හැඩගැස්වීමේදී කම්කරු පන්තිය ඉතාමත් ප්රධාන සමාජ බලවේගයක් ලෙස ක්රියා කර ඇත. දේශපාලන ප්රභූවරුන්, බුද්ධිමතුන්, සහ රාජ්ය ආයතන ද මේ ක්රියාවලියේ කාර්යභාරයක් ඉටු කළද, සංවිධානාත්මක කම්කරු අරගල මඟින් සමාජය නැවත නැවතත් පරිවර්තනය කරමින් දේශපාලන සහභාගීත්වය පුළුල් කිරීමටත්, සමාජ අයිතිවාසිකම් තහවුරු කිරීමටත්, ආයතනික ප්රතිසංස්කරණ ඉදිරියට ගෙන යාමටත් තීරණාත්මක ලෙස දායක වී ඇත.
ඒ සමඟම, ඉතිහාසඥයන් පෙන්වා දෙන්නේ මෙම ජයග්රහණ කිසිදු එක් සමාජ බලවේගයක පමණක් ප්රතිඵලයක් නොව, කම්කරු ව්යාපාර, සමාජ ප්රතිසංස්කරණවාදීන්, තාක්ෂණික නවෝත්පාදන සහ ආර්ථික සංවර්ධනය අතර ඇති වූ සංකීර්ණ අන්තර්ක්රියාකාරී ක්රියාවලියක ප්රතිඵලයක් බවයි.
1. නූතන කම්කරු පන්තියේ බිහිවීම (1770–1850)
නූතන කම්කරු පන්තිය බිහිවූයේ කාර්මික විප්ලවයත් සමඟය. එය මුලින්ම බ්රිතාන්යයේ ආරම්භ වී පසුව යුරෝපය පුරාත් උතුරු ඇමරිකාව පුරාත් ව්යාප්ත විය.
කාර්මීකරණය හේතුවෙන්,
- දහස් ගණන් වැටුප් ලබන කම්කරුවන් සේවය කළ විශාල කර්මාන්තශාලා බිහි විය.
- නගර කේන්ද්ර කරගත් කම්කරු ප්රජාවන් ඇති විය.
- ශ්රමිකයන්ව සූරාකෑමේ නව ආකාර බිහි විය. ඒවා අතර,
- පැය 12 සිට 16 දක්වා දිගු වැඩ මුර,
- ළමා ශ්රමය,
- අනාරක්ෂිත සේවා පරිසර,
- දරිද්රතාවයෙන් මිදීමට නොහැකි අඩු වැටුප්
ඇතුළත් විය.
මෙම තත්ත්වයන්ට ප්රතිචාර වශයෙන් කම්කරුවන් සංවිධානාත්මකව එකමුතු වීමට පටන් ගත්හ.
ප්රධාන දායකත්වයන්
කම්කරුවන් විසින් පහත සඳහන් සංවිධාන ගොඩනඟන ලදී.
- වෘත්තීය සමිති
- අන්යෝන්ය ආධාර සමිති
- සමුපකාර
- අන්යෝන්ය සහන සංවිධාන
මෙම සංවිධාන ප්රජාතන්ත්රවාදයේ පාසල් ලෙස ක්රියා කළේය. එහිදී සාමාන්ය ජනතාව,
- මැතිවරණ ක්රම,
- විවෘත සාකච්ඡා,
- සාමූහික තීරණ ගැනීම,
- නායකත්වය,
- සාකච්ඡා හා සාමූහික ගිවිසුම්
පිළිබඳ ප්රායෝගික අත්දැකීම් ලබා ගත්හ.
ඉතිහාසඥයන් බොහෝ දෙනෙකුගේ අදහස වන්නේ, සාමාන්ය ජනතාවට ප්රජාතන්ත්රවාදී ක්රියාකාරකම් දෛනික ජීවිතයේ අත්දැකීමක් බවට පත්වූයේ මෙම සංවිධාන හරහා බවයි.
2. ප්රජාතන්ත්රවාදයට කළ දායකත්වය
කම්කරු පන්තිය විසින් සිදු කරන ලද විශාලතම දේශපාලන දායකත්වය වන්නේ ප්රජාතන්ත්රවාදය ධනවත් දේපළ හිමියන්ට පමණක් සීමා වූ ක්රමයක සිට සාමාන්ය ජනතාවගේ අයිතියක් බවට පරිවර්තනය කිරීමයි.
සර්වජන ඡන්ද අයිතිය
දහනමවන සියවසේදී ඡන්දය ප්රකාශ කිරීමේ අයිතිය තිබුණේ ප්රධාන වශයෙන්,
- ඉඩම් හිමියන්ට,
- වංශවත් පන්තියට,
- ධනවත් වෙළෙන්දන්ට
පමණි.
මෙයට එරෙහිව කම්කරුවන් පහත ඉල්ලීම් ඉදිරිපත් කළහ.
- සියලු පිරිමින්ට ඡන්ද අයිතිය ලබාදීම,
- රහස් ඡන්ද ක්රමය,
- සමාන ජනගහනයක් නියෝජනය කරන මැතිවරණ කොට්ඨාශ,
- පාර්ලිමේන්තු මන්ත්රීවරුන්ට වැටුප් ගෙවීම,
- පසු කාලීනව කාන්තාවන්ට ඡන්ද අයිතිය ලබාදීම.
මෙම අරගලයේ වැදගත් ව්යාපාර අතර,
- බ්රිතාන්යයේ චාටිස්ට් ව්යාපාරය,
- 1848 යුරෝපීය විප්ලව,
- යුරෝපය පුරා පැවති කම්කරු ව්යාපාර,
- ඕස්ට්රේලියාව සහ නවසීලන්තයේ කම්කරු පක්ෂ
විශේෂ ස්ථානයක් ගනී.
අද බොහෝ ප්රජාතන්ත්රවාදී රටවල පවතින සර්වජන ඡන්ද අයිතිය බොහෝ දුරට බිහිවූයේ ආර්ථික නවීකරණය සමඟ දේශපාලන සමානාත්මතාවය ද අත්යවශ්ය බව කම්කරුවන් අවධාරණය කළ නිසාය.
3. කම්කරු අයිතිවාසිකම් මානව හිමිකම් බවට පත්වීම
අද ලෝකයේ මූලික මානව හිමිකම් ලෙස පිළිගැනෙන බොහෝ අයිතිවාසිකම් මුලින්ම ඉදිරිපත් වූයේ කම්කරු ඉල්ලීම් ලෙසය.
පැය අටේ වැඩ දිනය
කාර්මික විප්ලවයේ මුල් අවධියේ බොහෝ කම්කරුවන්ට,
- පැය 14ක්,
- පැය 16ක්,
- ඇතැම් විට ඊටත් වඩා දිගු කාලයක්
වැඩ කිරීමට සිදු විය.
දශක ගණනාවක් පුරා පැවති වර්ජන, උද්ඝෝෂණ සහ සංවිධානාත්මක අරගලවල ප්රතිඵලයක් ලෙස පහත සටන් පාඨය ජාත්යන්තර කම්කරු ව්යාපාරයේ ප්රධාන ඉල්ලීමක් බවට පත් විය.
“වැඩට පැය අටක්,
විවේකයට පැය අටක්,
අපගේම ජීවිතය සඳහා පැය අටක්.”
මෙම සටනේ ප්රතිඵලයක් ලෙස බොහෝ රටවල් නීතියෙන් වැඩ කරන පැය ගණන සීමා කිරීමට පියවර ගත්හ.
සේවා ස්ථානවල ආරක්ෂාව
අනාරක්ෂිත කර්මාන්තශාලා, පතල් සහ ඉදිකිරීම් ස්ථානවල සිදු වූ අනතුරු හේතුවෙන් කම්කරුවන් ආරක්ෂිත සේවා පරිසරයක් ඉල්ලා අරගල කළහ.
එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස රාජ්යයන් විසින්,
- කර්මාන්තශාලා පරීක්ෂණ පද්ධති,
- ආරක්ෂක රෙගුලාසි,
- රැකියාවේදී සිදුවන අනතුරු සඳහා වන්දි,
- ළමා ශ්රමයට සීමා
වැනි නීති සම්මත කරන ලදී.
සංවිධානය වීමේ නිදහස
කම්කරු ව්යාපාර විසින් දිනාගත් තවත් වැදගත් ජයග්රහණයක් වූයේ,
කම්කරුවන්ට,
- වෘත්තීය සමිති පිහිටුවීමට,
- සාමූහික ගිවිසුම් සඳහා සාකච්ඡා කිරීමට,
- අවශ්ය විට වර්ජනය කිරීමට
ඇති අයිතිය නීතිමය වශයෙන් පිළිගැනීමයි.
අද මෙම අයිතිවාසිකම් ජාත්යන්තර කම්කරු සංවිධානය (ILO) විසින් පිළිගත් මූලික කම්කරු අයිතිවාසිකම් අතරට අයත් වේ.
4. සුබසාධන රාජ්යය බිහි කිරීම
අද බොහෝ රටවල පවතින සමාජ සුබසාධන ක්රමවේදයන් බිහිවූයේ කම්කරු අරගලවල ප්රතිඵලයක් වශයෙනි.
කම්කරුවන් පහත අයිතිවාසිකම් ඉල්ලා සිටියහ.
- නොමිලේ හෝ මහජන අධ්යාපනය
- මහජන සෞඛ්ය සේවා
- විරැකියා රක්ෂණය
- විශ්රාම වැටුප්
- වැටුප් සහිත නිවාඩු
- මාතෘ නිවාඩු
- අසනීප නිවාඩු
දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව ශක්තිමත් කම්කරු ව්යාපාර පැවති රටවල් බොහොමයක පුළුල් සුබසාධන රාජ්ය පද්ධති බිහි විය.
උදාහරණ ලෙස,
- නෝර්ඩික් රටවල්,
- ජර්මනිය,
- බ්රිතාන්යය,
- ප්රංශය
සඳහන් කළ හැකිය.
මෙම ප්රතිසංස්කරණ හේතුවෙන් දරිද්රතාව සැලකිය යුතු ලෙස අඩු වූ අතර සමාජ අසමානතාවද යම් ප්රමාණයකින් පාලනය විය.
5. ආර්ථික සංවර්ධනය සඳහා කම්කරු පන්තියේ දායකත්වය
කම්කරු පන්තිය ආර්ථික සංවර්ධනය සඳහා විවිධ ආකාරවලින් දායක වී ඇත.
(අ) කාර්මික නිෂ්පාදනය
නූතන කාර්මික ආර්ථිකය ගොඩනැගූයේ ප්රධාන වශයෙන් කම්කරුවන්ගේ ශ්රමය මතය.
ඔවුන් සේවය කළේ,
- ගල් අඟුරු සහ ලෝහ පතල්වල,
- වානේ කර්මාන්තශාලාවල,
- දුම්රිය මාර්ග ඉදිකිරීමේ,
- වරායවල,
- ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීම්වල,
- නිෂ්පාදන කර්මාන්තවල,
- කෘෂිකාර්මික ක්ෂේත්රයේ
යනාදී අංශවලය.
කම්කරුවන්ගේ ශ්රමය නොතිබුණේ නම් කාර්මික ධනවාදයේ ව්යාප්තිය සිදු විය නොහැකි බව බොහෝ ආර්ථික ඉතිහාසඥයන්ගේ අදහසයි.
(ආ) ඵලදායිතාව වැඩි කිරීම
කම්කරුවන් භෞතික ශ්රමය පමණක් ලබා නොදුන් අතර,
- තාක්ෂණික නවෝත්පාදන,
- නිෂ්පාදන ක්රියාවලි වැඩිදියුණු කිරීම,
- විශේෂ නිපුණතා,
- තත්ත්ව පාලනය
වැනි ක්ෂේත්රවලද වැදගත් දායකත්වයක් ලබා දුන්හ.
බොහෝ නව නිපැයුම් ඉංජිනේරුවන් හා පළපුරුදු කම්කරුවන් අතර සහයෝගයෙන් බිහි වී ඇත.
(ඇ) පාරිභෝගික වෙළඳපොළ පුළුල් කිරීම
කම්කරුවන්ගේ වැටුප් වැඩි වීම නිසා ඔවුන්ගේ මිලදී ගැනීමේ හැකියාවද ඉහළ ගියේය.
එහි ප්රතිඵලයක් ලෙස,
- නිවාස,
- ආහාර,
- ඇඳුම්,
- ප්රවාහන සේවා,
- අධ්යාපනය,
- ගෘහ භාණ්ඩ,
- විදුලි උපකරණ
වැනි භාණ්ඩ හා සේවාවන් සඳහා ඉල්ලුම වැඩි විය.
මෙම තත්ත්වය දේශීය වෙළඳපොළ පුළුල් කිරීමටත්, නිෂ්පාදනය වැඩි කිරීමටත්, ආර්ථික වර්ධනය වේගවත් කිරීමටත් හේතු විය.
6. වෘත්තීය සමිතිවල ජයග්රහණ
වෘත්තීය සමිති ලොව පුරා කම්කරුවන් සඳහා වැදගත් අයිතිවාසිකම් රැසක් දිනා ගැනීමට සමත් වී ඇත.
ඒවා අතර,
- අවම වැටුප් නීති,
- අතිකාල දීමනා,
- වැටුප් සහිත වාර්ෂික නිවාඩු,
- සාමූහික ගිවිසුම් ඇති කිරීම,
- රැකියා ආරක්ෂාව,
- සෞඛ්ය රක්ෂණය,
- විශ්රාම වැටුප්
ප්රධාන වේ.
මෙම ප්රතිසංස්කරණවලින් කම්කරුවන් පමණක් නොව සමස්ත ආර්ථිකයද ප්රතිලාභ ලැබීය.
ඒවා මගින්,
- සේවකයන්ගේ ඵලදායිතාව ඉහළ ගියේය,
- සේවා ස්ථානයට ඇති කැපවීම වැඩි විය,
- පාරිභෝගික වියදම් ඉහළ ගියේය,
- දේශීය ආර්ථිකය ශක්තිමත් විය.
දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව බොහෝ බටහිර රටවල සිදු වූ වේගවත් ආර්ථික වර්ධනය සඳහා මෙම කම්කරු-ප්රාග්ධන සම්මුතීන් වැදගත් සාධකයක් වූ බව බොහෝ ආර්ථික විද්යාඥයෝ පෙන්වා දෙති.
7. යටත්විජිත විරෝධී අරගලවල කම්කරු පන්තියේ දායකත්වය
දේශපාලන නිදහස හා ජාතික විමුක්තිය සඳහා ලෝකයේ බොහෝ රටවල පැවති අරගලවලදී කම්කරු සංවිධාන ප්රමුඛ කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.
වෘත්තීය සමිති, කම්කරු සංගම් සහ කර්මාන්ත ක්ෂේත්රවල සංවිධාන, යටත්විජිත පාලනයට එරෙහිව ජනතාව සංවිධානය කිරීමේ වැදගත් මධ්යස්ථාන බවට පත්විය.
උදාහරණ ලෙස,
- ඉන්දියාවේ දුම්රිය, වරාය සහ කර්මාන්තශාලා කම්කරුවන් නිදහස් ව්යාපාරයට සක්රීයව සහභාගී වූහ.
- අප්රිකාවේ වරාය කම්කරුවන් සහ පතල් කම්කරුවන් යටත්විජිත පාලනයට එරෙහි සටන්වල ප්රමුඛ බලවේගයක් වූහ.
- දකුණු අප්රිකාවේ පතල් කම්කරුවන් සහ වෘත්තීය සමිති වර්ණභේදවාදී (Apartheid) පාලනයට එරෙහි ජනතා අරගලයේ වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළහ.
- ලතින් ඇමරිකාවේ කම්කරු ව්යාපාර ප්රජාතන්ත්රවාදය සහ ජාතික ස්වාධීනත්වය වෙනුවෙන් සටන් කළේය.
බොහෝ රටවල ජාතික විමුක්ති ව්යාපාරවල ප්රධාන සංවිධානමය පදනම වූයේ කම්කරු පන්තියයි. උදාහරණයක් වශයෙන් ලංකාවේ සර්වජන ඡන්ද බලය දිනා ගැනීමට ඒ්.ඊ.ගුනසිංහගේ නායකත්වයෙන් පැවති වෘත්තීය සමිති ව්යාපාරය සටන් කළේය. ඒම අවස්ථාවේ දේශීය ධනපති ප්රභූන්ගේ නායකත්වය දැරූ ඩී.එස්.සේනානායක හා චෙල්වනායගම් වැන්නන් ඊට විරුද්ධව බ්රිතාන්ය මහ රජුට පෙත්සම් යැවූ අතර ඔවුන් ඉල්ලා සිටියේ දේශීය ප්රභූන්ට පමණක් ඡන්ද අයිතිය ලබාදෙන ලෙසයි.
8. සේවා ස්ථානයෙන් ඔබ්බට මානව හිමිකම් සඳහා කළ අරගලය
කම්කරු ව්යාපාරය වැටුප් සහ සේවා කොන්දේසි සඳහා පමණක් සටන් කළේ නැත.
ඔවුන් පුළුල් ප්රජාතන්ත්රවාදී හා මානව හිමිකම් ඉල්ලීම් සඳහාද කැපවී කටයුතු කළහ.
ඒවා අතර,
- අදහස් ප්රකාශ කිරීමේ නිදහස,
- රැස්වීමේ හා සංවිධානය වීමේ නිදහස,
- මාධ්ය නිදහස,
- නීතිය ඉදිරියේ සමානාත්මතාව,
- කාන්තාවන්ගේ දේශපාලන අයිතිවාසිකම්,
- ජාතික හා වාර්ගික සමානාත්මතාව,
- සිවිල් අයිතිවාසිකම්
ප්රධාන වේ.
ලෝකයේ බොහෝ රටවල කම්කරු සංවිධාන,
- ෆැසිස්ට්වාදයට,
- යටත්විජිතවාදයට,
- වර්ණභේදවාදයට,
- හමුදා ඒකාධිපති පාලනවලට
එරෙහි ජනතා ව්යාපාරවලට සහයෝගය දැක්වීය.
විශේෂයෙන්ම දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන් පසුව ප්රජාතන්ත්රවාදය ආරක්ෂා කිරීමේ සටන්වලදී වෘත්තීය සමිති සහ කම්කරු පක්ෂ ප්රබල සමාජ බලවේග ලෙස ක්රියා කළහ.
9. සමාජවාදී සහ සමාජ ප්රජාතන්ත්රවාදී ව්යාපාරවල බලපෑම
කම්කරු පන්තිය මත පදනම් වූ දේශපාලන පක්ෂ නූතන රාජ්ය ප්රතිපත්ති හැඩගැස්වීමේදී ඉතා වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය.
මෙවැනි පක්ෂවල ප්රධාන අරමුණ වූයේ ආර්ථික සංවර්ධනය සමඟ සමාජ සාධාරණත්වයද වර්ධනය කිරීමයි.
ඔවුන් ක්රියාත්මක කළ ප්රධාන ප්රතිසංස්කරණ අතර,
- සර්වජන සෞඛ්ය සේවය,
- නොමිලේ මහජන අධ්යාපනය,
- විශ්රාම වැටුප් ක්රම,
- මහජන නිවාස වැඩසටහන්,
- ප්රගතිශීලී බදු ක්රම,
- සමාජ ආරක්ෂණ වැඩසටහන්
ඇතුළත් වේ.
මෙම ප්රතිපත්ති බොහෝ දුරට බටහිර යුරෝපයේ සුබසාධන රාජ්යයන් ගොඩනැගීමට මූලික පදනම සපයා දුන්නේය.
ඇතැම් රටවල ගතානුගතික හෝ දක්ෂිණාංශික ආණ්ඩු බලයට පැමිණි පසුවද මෙම ප්රතිපත්ති සම්පූර්ණයෙන්ම අහෝසි නොකළේය. ඊට හේතුව කම්කරු ව්යාපාර විසින් ජනතාව තුළ සමාජ ආරක්ෂාව පිළිබඳ නව අපේක්ෂාවන් ස්ථාපිත කර තිබීමයි.
කම්කරු ව්යාපාරයේ පුළුල් ඓතිහාසික වැදගත්කම
කම්කරු පන්තියේ සටන් හේතුවෙන් “දේශපාලන ප්රජාතන්ත්රවාදය” යන අදහසට අමතරව “සමාජ ප්රජාතන්ත්රවාදය” යන සංකල්පයද වර්ධනය විය.
එනම්, මිනිසුන්ට ඡන්ද අයිතිය පමණක් තිබීම ප්රමාණවත් නොවන අතර,
- අධ්යාපනය,
- සෞඛ්යය,
- ගෞරවනීය රැකියාවක්,
- සාධාරණ වැටුපක්,
- සමාජ ආරක්ෂාව
වැනි මූලික අයිතිවාසිකම්ද තිබිය යුතු බව කම්කරු ව්යාපාර අවධාරණය කළේය.
මේ නිසාම නූතන මානව හිමිකම් පිළිබඳ සංකල්පය දේශපාලන නිදහසට පමණක් සීමා නොවී, ආර්ථික හා සමාජ අයිතිවාසිකම් ද ඇතුළත් පුළුල් සංකල්පයක් බවට පත් විය.
10. ආර්ථිකය ප්රජාතන්ත්රීයකරණය කිරීම
කම්කරු ව්යාපාරය ඉදිරිපත් කළ වැදගත් අදහසක් වූයේ ප්රජාතන්ත්රවාදය දේශපාලන ක්ෂේත්රයට පමණක් සීමා නොවී, ආර්ථික ජීවිතය තුළද ක්රියාත්මක විය යුතු බවයි.
එනම්, මැතිවරණවලදී පමණක් නොව, සේවා ස්ථාන තුළද සේවකයන්ට තමන්ගේ ජීවිතයට බලපාන තීරණ ගැනීමේ ක්රියාවලියට සහභාගී වීමට අවස්ථාව තිබිය යුතු බව ඔවුහු අවධාරණය කළහ.
මේ අනුව කම්කරු ව්යාපාරය පහත සංකල්ප ප්රවර්ධනය කළේය.
- සමුපකාර ව්යාපාර,
- සේවක සහභාගීත්වය මත පදනම් වූ කළමනාකරණය,
- සේවා ස්ථාන කවුන්සිල,
- සාමූහික හෝ සමාජීය අයිතිය,
- ලාභ බෙදාගැනීමේ ක්රමවේද.
මෙම අදහස් සෑම රටකම එකම ආකාරයෙන් ක්රියාත්මක නොවූවත්, බොහෝ රටවල කම්කරු නීති, සමාගම් පාලනය සහ කාර්මික සබඳතා හැඩගැස්වීමට ඒවා සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කළේය.
11. ප්රධාන ඓතිහාසික කාලරේඛාව
| කාලය | කම්කරු පන්තියේ ප්රධාන දායකත්වය |
| 1770–1850 | වෘත්තීය සමිති සහ මුල් කම්කරු සංවිධාන බිහිවීම |
| 1830–1900 | ඡන්ද අයිතිය සහ පාර්ලිමේන්තු ප්රතිසංස්කරණ සඳහා වූ අරගල |
| 1880–1930 | පැය අටේ වැඩ දිනය, වෘත්තීය සමිති පිළිගැනීම සහ කම්කරු නීති |
| 1917–1945 | සමාජ හා කම්කරු අයිතිවාසිකම් පුළුල් කිරීම |
| 1945–1975 | සුබසාධන රාජ්යයන්, වැටුප් ඉහළ යාම, මහජන අධ්යාපනය සහ ආර්ථික වර්ධනය |
| 1980 සිට අද දක්වා | ගෝලීයකරණය සහ තාක්ෂණික වෙනස්කම් මධ්යයේ කම්කරු අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වූ අරගල |
12. සීමාවන් සහ විවේචන
සමබර ඉතිහාස විශ්ලේෂණයක් සඳහා කම්කරු ව්යාපාරයේ සීමාවන් සහ දුර්වලතාද පිළිගත යුතුය.
ඉතිහාසයේ ඇතැම් අවස්ථාවලදී,
- සමහර වෘත්තීය සමිති කාන්තාවන්, සංක්රමණිකයන් හෝ සුළු ජාතීන් සාමාජිකත්වයෙන් බැහැර කළේය.
- තාක්ෂණික නවෝත්පාදන හේතුවෙන් රැකියා අහිමි විය හැකි බවට ඇති වූ බිය නිසා ඇතැම් කම්කරු සංවිධාන කාර්මික නවීකරණයට විරුද්ධ වූ අවස්ථා තිබුණි.
- ඇතැම් රටවල කම්කරු ව්යාපාර ජාතිකවාදී හෝ පටු දේශපාලන ප්රවණතාවලට අනුබල දුන් අවස්ථාද වාර්තා වී ඇත.
එහෙත්, අනෙක් අතට බොහෝ කම්කරු සංවිධාන,
- ස්ත්රී-පුරුෂ සමානාත්මතාව,
- වාර්ගික සමානාත්මතාව,
- සංක්රමණිකයන්ගේ අයිතිවාසිකම්,
- ප්රජාතන්ත්රවාදය සහ මානව හිමිකම්
වෙනුවෙන් ද ප්රබල ලෙස සටන් කළහ.
එබැවින් කම්කරු ව්යාපාරයේ ඉතිහාසය සම්පූර්ණයෙන්ම ධනාත්මක හෝ සම්පූර්ණයෙන්ම සෘණාත්මක ලෙස නොව, විවිධ අත්දැකීම් සහ ප්රවණතා ඇතුළත් සංකීර්ණ ඉතිහාසයක් ලෙස තේරුම් ගැනීම වඩාත් සුදුසුය.
සමස්ත ඓතිහාසික බලපෑම
පසුගිය වසර 250 තුළ නූතන ලෝකය ගොඩනැගීමට කම්කරු පන්තිය ලබාදුන් දායකත්වය ඉතා ගැඹුරු සහ දීර්ඝකාලීන එකකි.
ඔවුන්ගේ ප්රධාන දායකත්වයන් පහත පරිදි සාරාංශ කළ හැකිය.
- ප්රජාතන්ත්රවාදය පුළුල් කරමින් සර්වජන ඡන්ද අයිතිය ස්ථාපිත කිරීම.
- කම්කරු අයිතිවාසිකම් ජාත්යන්තර වශයෙන් පිළිගත් මානව හිමිකම් බවට පත් කිරීම.
- සාධාරණ වැටුප්, ආරක්ෂිත සේවා පරිසර සහ වඩා යහපත් සේවා කොන්දේසි සඳහා නීතිමය ආරක්ෂාව දිනා ගැනීම.
- විශ්රාම වැටුප්, මහජන අධ්යාපනය, සෞඛ්ය සේවා සහ විරැකියා ආරක්ෂණය ඇතුළු සුබසාධන රාජ්ය පද්ධති බිහි කිරීමට මූලික දායකත්වය සැපයීම.
- කාර්මික නිෂ්පාදනය, යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය සහ තාක්ෂණික ප්රගතිය තුළින් නූතන ආර්ථික වර්ධනයට පදනම සැපයීම.
- වෘත්තීය සමිති, සමුපකාර සහ අනෙකුත් සාමූහික සංවිධාන හරහා ජනතාවගේ සංවිධාන ශක්තිය වර්ධනය කිරීම.
- යටත්විජිතවාදය, ඒකාධිපති පාලනය සහ සමාජ වෙනස්කම්වලට එරෙහිව ලොව පුරා ජනතා අරගලවලට වැදගත් දායකත්වයක් ලබාදීම.
අද සාමාන්ය දෙයක් ලෙස සැලකෙන බොහෝ සමාජ ජයග්රහණ—සති අන්ත නිවාඩු, පැය අටේ වැඩ දිනය, වැටුප් සහිත නිවාඩු, සේවා ස්ථාන ආරක්ෂාව, සාමූහික කේවල් කිරීමේ අයිතිය සහ පුළුල් ඡන්ද අයිතිය—ලැබී ඇත්තේ දශක ගණනාවක් පුරා කම්කරුවන් සහ ඔවුන්ගේ සමාජ මිත්රයන් ගෙන ගිය අඛණ්ඩ අරගලවල ප්රතිඵලයක් වශයෙනි.
එසේ වුවද, මෙම ජයග්රහණ කම්කරු ව්යාපාරයේ පමණක් ප්රතිඵලයක් නොවීය. ඒවා සමාජ ප්රතිසංස්කරණවාදීන්, දේශපාලන නායකයන්, බුද්ධිමතුන් සහ පුළුල් ජනතා ව්යාපාර සමඟ ඇති වූ අන්තර්ක්රියාකාරී ක්රියාවලියක ප්රතිඵලයකි. එබැවින් පසුගිය වසර 250ක ලෝක ඉතිහාසය යනු ආර්ථික ප්රගතිය, දේශපාලන නිදහස සහ සමාජ සාධාරණත්වය අතර වඩාත් සාධාරණ සමතුලිතතාවයක් ඇති කර ගැනීම සඳහා සිදු වූ අඛණ්ඩ සාකච්ඡාවක සහ අරගලයක ඉතිහාසය ලෙසද විස්තර කළ හැකිය.
By Sunil Silva
About The Author
